和陶渊明归去来辞
归去来兮,眷眷怀归今得归。念我生之多艰,心知免而犹悲。
天风飘兮余迎,海月炯兮余追。省已空之忧患,疑是梦而复非。
及我家于中途,儿女欣而牵衣。望松楸而长恸,悲心极而更微。
升沉几何,岁月如奔。嗟我宿昔,通籍璧门。赐金虽尽,给札尚存。
愧此散木,缪为牺尊。属党论之云兴,雷霆发乎威颜。
淮南谪于天庖,予小子其何安。岁七官而五谴,越鬼门之幽关。
化猿鹤之有日,讵国光之复观。忽大明之生东,释累囚而北还。
酾天汉而一洗,觉宇宙之随宽。归去来兮,请逍遥于至游!
内取足于一身,复从物兮何求?荣莫荣于不辱,乐莫乐于无忧。
乡人告予以有年,黍稷郁乎盈畴。止有弊庐,泛有扁舟。
濯余足兮寒泉,振余衣兮古丘。洞胸中之滞碍,眇云散而风流。
识此行之匪祸,乃造物之馀休。已矣哉!桔槔仰无已,时举觞自属聊淹留!
汝今不已将安之?封侯既绝念,仙事亦难期。依先茔而洒扫,从稚子而耘耔。
修杜康之废祠,补由庚之亡诗。为太平之兴老,幅巾待尽更奚疑!
译文
回去来兮,田园将芜胡不归。既自以心为形役,奚惆怅而独悲。
悟已往之不谏,知来者之可追。实迷途其未远,觉今是而昨非。
舟遥遥以轻飏,风飘飘而吹衣。问征夫以前路,恨晨光之熹微。
乃瞻衡宇,载欣载奔。童仆欢迎,稚子候门。
三径就荒,松菊犹存。携幼入室,有酒盈樽。
引壶觞以自酌,眄庭柯以怡颜。倚南窗以寄傲,审容膝之易安。
日涉以成趣,园虽荒而犹得。抚孤松而盘桓,驾言兮焉求?
亲戚之情话,乐琴书以消忧。农人告余以春及,将有事于西畴。
或命巾车,或棹孤舟。既窈窕以寻壑,亦崎岖而经丘。
木欣欣以向荣,泉涓涓而始流。善万物之得时,感吾生之行休。
已矣乎!寓形宇内复几时,曷不委心任去留?
胡为乎遑遑欲何之?富贵非吾愿,帝乡不可期。
怀良辰以孤往,或植杖而耘耔。登东皋以舒啸,临清流而赋诗。
聊乘化以归尽,乐夫天命复奚疑!
注释
归去来:陶渊明著名作品《归去来兮辞》的简称
惆怅:失意、伤感
心知:心里明白
轻飏:轻快地飘扬
熹微:光线微弱
征夫:行旅之人
稚子:年幼的儿子
巾车:有帷布的车子
孤舟:单独的小船
窈窕:美好、幽深
熹微:光线微弱
瞻:仰望
衡宇:简陋的房屋
乃:于是、就
引:领、拉
庭柯:庭院中的树木
策杖:拄着手杖
矫首:抬头
壶觞:酒壶和酒杯
眇眇:遥远的样子
畴昔:从前、往日
抚:抚摸
盈樽:满杯
引壶觞:拿起酒壶酒杯
眇眇:遥远的样子
庭柯:庭院中的树木
倚南窗:靠着南边的窗户
寄傲:寄托傲然自得的心情
审:仔细看
容膝:仅能容纳双足的小屋
园日涉:每天在园中漫步
虽:虽然
复:又
巾车:有帷布的车车
孤舟:单独的小船
窈窕:美好、幽深
既:已经
聊:姑且
乘化:顺应自然的变化
乐夫天命复奚疑:乐于接受天命,还有什么可怀疑的
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:知心话
悦:喜欢
亲戚:亲人
情话:
创作背景
此诗作于宋哲宗绍圣年间,秦观因新旧党争被贬谪处州之时。当时他政治上遭受打击,被贬至南方偏远之地,处境艰难。诗中表达了对仕途厌倦、向往归隐的心情,与陶渊明《归去来兮辞》相呼应,反映了作者在困境中寻求精神解脱的心境。
秦观作为"苏门四学士"之一,因受苏轼牵连而遭贬谪,此诗作于他政治生涯的低谷期。诗中"倚南窗以寄傲""审容膝之易安"等句,体现了他对简朴生活的向往和对官场纷争的厌倦,反映了他此时心境的矛盾与超脱。
简析
这首诗是秦观模仿陶渊明《归去来兮辞》的作品,表达了作者对田园生活的向往和归隐的决心。诗中描绘了自然美景和乡村生活,展现了对官场厌倦、向往自由的心境。
艺术上,此诗继承了陶诗平淡自然的风格,语言清新流畅,意境恬淡闲适。诗人通过细腻的景物描写和直抒胸臆的表达,将个人情感与自然景物融为一体,体现了宋代文人追求精神自由的特点。
鉴赏
秦观的《和陶渊明归去来辞》是一首模仿陶渊明《归去来兮辞》的抒情诗,表达了作者对田园生活的向往和对官场生涯的厌倦。这首诗以细腻的笔触描绘了归隐后的生活场景,展现了作者超脱世俗、追求心灵自由的精神追求。
从意象运用来看,诗中大量运用了自然意象来营造田园氛围。如"天风轻扬"、"海月遥随"描绘了自然环境的优美;"松菊"、"稚子"则象征着家庭生活的温馨;"田亩"、"茅茨"等意象则直接指向农耕生活。这些意象共同构建了一个远离尘嚣、与自然和谐共处的理想世界。特别是"松菊"这一意象,既是陶渊明诗歌中的经典意象,也成为秦观表达归隐志向的重要符号,体现了对陶渊明精神传统的继承。
在艺术手法上,秦观采用了虚实结合的手法,既有对具体生活场景的描绘,如"稚子其安"、"妻子困而便衣",又有对内心感受的抒发,如"眷心惘而更微"、"知大明之于生"。此外,诗人还运用了对比手法,如"省已空之惆怅"与"复何求","余既黜"与"请径至于"等,通过对比强化了归隐前后的心境变化。
从情感表达来看,全诗流露出对官场生活的厌倦和对田园生活的向往。"知大明之于生,眷心惘而更微"一句直接表达了作者对官场生活的失望和厌倦。而"请径至于"则表现了归隐的急切心情。诗中"归去来兮"的反复吟咏,更是强化了归隐主题,体现了作者对自由生活的渴望。同时,诗中也流露出对家人的关爱和对简单生活的满足,如"妻子困而便衣"、"稚子其安"等句,表现了归隐生活的温馨与和谐。
从思想内涵来看,这首诗体现了陶渊明"不为五斗米折腰"的精神传统,表达了作者对自由人格的追求。诗中"知大明之于生"一句,反映了作者对人生真谛的思考,认识到人生的价值不在于官场的荣华富贵,而在于心灵的自由和生活的真实。这种思想与陶渊明"采菊东篱下,悠然见南山"的人生境界一脉相承,体现了宋代文人对陶渊明精神传统的继承和发展。
从语言风格来看,秦观的这首诗语言清新自然,质朴无华,与陶渊明诗歌的语言风格相近。诗中多用白描手法,如"田亩"、"茅茨"、"稚子"等,语言简洁而富有表现力。同时,诗中也融入了宋诗特有的理趣,如"知大明之于生"等句,体现了宋诗重理的特点。这种语言风格既继承了陶诗的传统,又融入了宋代诗歌的特点,形成了独特的艺术魅力。
总之,秦观的《和陶渊明归去来辞》是一首优秀的模仿之作,通过对陶渊明诗歌的学习和借鉴,表达了作者对归隐生活的向往和对自由人格的追求。诗中丰富的意象、细腻的情感和深刻的思想,使这首诗成为宋代文学中表现归隐主题的佳作,也为后人了解宋代文人的精神世界提供了宝贵的资料。